Στη γαλήνη της σαρακοστιανής νύχτας, μέσα στο κατανυκτικό φως της Προηγιασμένης Θείας Λειτουργίας, η Εκκλησία μάς καλεί να σταθούμε με ταπείνωση και πνευματική εγρήγορση. Τα Προηγιασμένα Τίμια Δώρα, ήδη καθαγιασμένα, μάς προσφέρονται ως παρηγορία και δύναμη στην έρημο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Και μέσα σε αυτή τη λειτουργική σιωπή αναδύεται η μορφή του Αγίου Νικόλαου του Πλανά, του ταπεινού ιερέως που έκανε τη ζωή του μία αδιάκοπη Λειτουργία.

Ο παπα-Νικόλας δεν υπήρξε θεολόγος των βιβλίων, αλλά θεολόγος της Αγίας Τραπέζης. Γεννημένος στη Νάξο, έζησε στην Αθήνα ως αφανής λειτουργός του Υψίστου. Λειτουργούσε σχεδόν καθημερινά, με τέτοια κατάνυξη και διάρκεια, ώστε συχνά έχανε την αίσθηση του χρόνου. Δεν τον απασχολούσε η κούραση. Όταν τον ρωτούσαν αν κουράζεται τόσες ώρες στο ιερό, απαντούσε με απλότητα: «Όταν λειτουργώ, δεν είμαι μόνος· οι άγγελοι συλλειτουργούν». Για εκείνον, η Θεία Λειτουργία δεν ήταν υποχρέωση αλλά ουρανός ανοιχτός, παρουσία ζωντανή του Θεού.

Διάβαζε τα ονόματα των ζώντων και των κεκοιμημένων με προσοχή, σαν να κρατούσε κάθε ψυχή στα χέρια του. Η μνημόνευση δεν ήταν τυπική πράξη· ήταν πράξη αγάπης. Να η πρώτη μεγάλη του διδασκαλία: ο ιερέας –και κάθε πιστός– καλείται να γίνει γέφυρα γης και ουρανού, να κουβαλά τον πόνο των ανθρώπων μέσα στην προσευχή.

Η ζωή του ήταν απλή, φτωχική, αθόρυβη. Πολλοί τον θεωρούσαν αφελή. Όμως η αγιότητά του κρυβόταν ακριβώς σε αυτή την απλότητα. Όταν τον αδικούσαν ή τον ειρωνεύονταν, δεν αντιδρούσε· έλεγε μόνο: «Ο Θεός ξέρει». Δεν υπερασπιζόταν τον εαυτό του, γιατί είχε μάθει να εμπιστεύεται. Αυτή είναι η δεύτερη διδασκαλία του: η ταπείνωση είναι δύναμη. Στη Σαρακοστή συχνά παλεύουμε να αποδείξουμε κάτι, ακόμη και πνευματικά. Εκείνος δεν απέδειξε τίποτε· απλώς αγαπούσε τον Χριστό.

Η προσευχή ήταν η αναπνοή του. Περπατούσε στους δρόμους ψιθυρίζοντας την ευχή: «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με». Δεν την έλεγε μηχανικά· την ζούσε. Γι’ αυτό και όταν άνθρωποι βυθισμένοι στην αμαρτία τον πλησίαζαν με φόβο, τους έλεγε παρηγορητικά: «Μην απελπίζεσαι. Κάνε αρχή». Δεν απαιτούσε τελειότητα· ζητούσε μετάνοια. Δεν τρόμαζε τον αμαρτωλό· τον σήκωνε.

Η αγρυπνία που τελούμε απόψε δεν είναι απλώς παράταση της νύχτας. Είναι μαρτυρία αγάπης. Όταν ο κόσμος αναπαύεται, η Εκκλησία αγρυπνεί και προσεύχεται για όλον τον κόσμο. Ο παπα-Νικόλας περνούσε νύχτες ολόκληρες στο ιερό, όχι από υπερβολή, αλλά από έρωτα Χριστού. Εκεί, μέσα στη σιωπή, βίωνε την παρουσία της χάριτος. Κι εμείς, μέσα στην κόπωση της αγρυπνίας, καλούμαστε να μάθουμε αυτή τη μυστική χαρά: να μένουμε με τον Χριστό.

Η Προηγιασμένη Λειτουργία είναι λειτουργία πείνας και προσμονής. Δεν τελούμε πλήρη Αναφορά· στεκόμαστε όμως μπροστά στον Άρτο της Ζωής. Είναι σαν να βαδίζουμε στην έρημο με εφόδιο ουράνιο. Ο παπα-Νικόλας έζησε αυτή την πείνα ως ευλογία. Μας διδάσκει ότι η Σαρακοστή δεν είναι σκοτάδι, αλλά πορεία φωτός· δεν είναι τιμωρία, αλλά θεραπεία.

Σε έναν κόσμο γεμάτο θόρυβο, εκείνος έζησε τη σιωπή. Σε μια κοινωνία που ζητά αναγνώριση, εκείνος ζήτησε μόνο να λειτουργεί. Σε μια εποχή που φοβάται την αποτυχία, εκείνος έμαθε να λέει: «Ο Θεός θα τα οικονομήσει». Και αυτή η εμπιστοσύνη έγινε ειρήνη.

Αδελφοί μου, απόψε ας ζητήσουμε από τον Άγιο να μας διδάξει να αγαπήσουμε τη Λειτουργία, να τιμήσουμε την προσευχή, να συγχωρούμε γρήγορα, να κάνουμε μικρά αλλά σταθερά βήματα μετανοίας. Να μην απελπιζόμαστε. Να ξεκινούμε ξανά.

Και τότε η αγρυπνία θα γίνει πρόγευση Αναστάσεως. Η Σαρακοστή θα γίνει δρόμος ελευθερίας. Και η καρδιά μας θα γίνει μικρό θυσιαστήριο όπου θα αναπαύεται ο Χριστός.

Είθε ο ταπεινός παπα-Νικόλας να πρεσβεύει για όλους μας και να μας μαθαίνει τη μυστική τέχνη της λειτουργικής ζωής.

Δ.Τ.Θ